Kekemelikte Aileler Nasıl Davranmalı? Yapılması ve Kaçınılması Gerekenler

Çocuğunun konuşurken sesleri veya heceleri tekrar ettiğini, bazı sesleri uzattığını ya da kelimeye başlamakta zorlandığını fark eden ailelerin aklına genellikle aynı soru gelir: “Nasıl davranmalıyız?” Ailenin iletişim biçimi kekemeliğin tek nedeni değildir; ancak çocuğun kendisini rahatça ifade edebildiği, acele ettirilmediği ve konuşmasının içeriğine değer verilen bir iletişim ortamı oluşturmak önemlidir.

Kekemelik nedir?

Kekemelik, konuşmanın akışında ses/hece tekrarları, ses uzatmaları ve bloklar gibi kesintilerle karakterize olabilen bir akıcılık bozukluğudur. Bazı kişilerde konuşma sırasında fiziksel gerginlik, kaçınma davranışları veya konuşmaya ilişkin olumsuz duygu ve düşünceler de görülebilir.

Kekemeliğin görünümü kişiden kişiye ve aynı kişide farklı zamanlarda değişebilir. Bazı günler daha az, bazı günler daha fazla fark edilebilir.

Çocuk kekelerken aile ne yapmalı?

1. Cümlesini onun yerine tamamlamayın

Çocuğun ne söyleyeceğini tahmin etseniz bile cümlesini bitirmesine fırsat verin. Cümleyi onun adına tamamlamak iyi niyetli olsa da çocuk üzerinde “çabuk bitirmeliyim” hissi oluşturabilir.

2. Göz temasını doğal biçimde sürdürün

Kekemelik başladığında gözünüzü kaçırmak, yüz ifadenizi değiştirmek veya endişeli biçimde beklemek yerine konuşmanın doğal bir parçasıymış gibi dinlemeye devam edin.

3. Söylediğine odaklanın

“Nasıl söyledi?” yerine “Ne anlattı?” sorusunu merkeze alın. Çocuğun mesajının önemli olduğunu hissetmesi iletişim isteğinin korunmasına yardımcı olur.

4. Konuşmasını bitirmesi için zaman tanıyın

Hızlı soru-cevapların ve söz kesmelerin yoğun olduğu bir ortam yerine aile üyelerinin sırayla konuştuğu, çocuğun sözünü tamamlayabildiği bir iletişim düzeni oluşturabilirsiniz.

5. Kendi konuşmanızda daha sakin bir tempo kullanabilirsiniz

Çocuğa sürekli “yavaş konuş” demek yerine yetişkinlerin kendi konuşmalarında doğal duraklamalar kullanması ve iletişim temposunu bir miktar sakinleştirmesi daha dolaylı bir model sunabilir.

Hangi ifadelerden kaçınmak daha uygun olabilir?

Aşağıdaki ifadeler çoğunlukla iyi niyetle söylense de çocuğun konuşmasına daha fazla dikkat yöneltmesine veya konuşmayı “düzeltmesi gereken” bir görev gibi algılamasına neden olabilir:

• “Yavaş konuş.”
• “Sakin ol.”
• “Derin nefes al, sonra söyle.”
• “Bir daha düzgün söyle.”
• “Heyecanlanma.”
• “Düşün, sonra konuş.”

Bunun yerine çocuğu sabırla dinlemek ve konuşmanın içeriğine doğal biçimde karşılık vermek çoğu durumda daha destekleyici bir iletişim biçimidir.

Kekemelik hakkında çocukla konuşmalı mıyız?

Çocuk kekemeliğinin farkındaysa ve bununla ilgili soru soruyor veya rahatsızlığını ifade ediyorsa konuyu tamamen yok saymak zorunda değilsiniz. Yaşına uygun, sakin ve yargılamayan bir dille konuşmak; bunun konuşurken bazen yaşanabilen bir durum olduğunu ve anlatmak istediklerinin önemli olduğunu hissettirmek yararlı olabilir.

Ancak çocuğun farkındalık düzeyi ve duygusal tepkileri farklı olabileceğinden, bu konuşmanın nasıl yapılacağı konusunda dil ve konuşma terapistinden bireysel yönlendirme alınabilir.

“Kekemeliği fark etmesin” diye hiç konuşmamak doğru mu?

Her çocuk için tek bir yaklaşım yoktur. Özellikle çocuk kendisi konuyu açıyorsa “öyle bir şey yok” demek veya konuyu hemen değiştirmek çocuğun yaşadığı deneyimin konuşulamayacak bir konu olduğunu düşündürebilir. Önemli olan kekemeliği büyütmeden, olumsuz bir özellik gibi sunmadan ve çocuğun sorusuna uygun düzeyde yanıt vermektir.

Kardeşler ve diğer aile üyeleri nasıl davranmalı?

Aile içinde herkesin birbirinin sözünü kesmeden dinlemesi yararlıdır. Kardeşler çocuğun konuşmasını taklit etmemeli veya kekemelik üzerinden şaka yapmamalıdır. Çocuğun konuşmasının aile içinde sabırsızlık ya da alay konusu hâline gelmemesi önemlidir.

Kekemelik neden bazı günler artıyor gibi görünür?

Kekemeliğin şiddeti değişken olabilir. Günün farklı saatlerinde, farklı kişilerle veya farklı iletişim koşullarında değişiklik görülebilir. Bu değişkenlik tek başına ailenin o gün yanlış bir şey yaptığı anlamına gelmez.

Bu nedenle ailelerin günlük dalgalanmaları sürekli ölçmeye çalışması yerine çocuğun genel iletişim deneyimine ve kekemeliğin zaman içindeki seyrine odaklanması daha anlamlıdır.

Ne zaman dil ve konuşma terapistine başvurulmalı?

Aile çocuğun konuşması konusunda endişeliyse değerlendirme almak için kekemeliğin çok ağırlaşmasını beklemek gerekmez. Özellikle kekemeliğin devam etmesi, konuşmada belirgin fiziksel gerginliğin görülmesi, çocuğun konuşmaktan kaçınmaya başlaması veya kekemelik nedeniyle olumsuz duygular göstermesi değerlendirme ihtiyacını güçlendirebilir.

Ailede kekemelik öyküsü, başlangıç yaşı ve kekemeliğin ne kadar süredir devam ettiği gibi bilgiler de değerlendirmede dikkate alınabilir.

Kekemelik değerlendirmesinde nelere bakılır?

• Tekrar, uzatma ve blok gibi akıcısızlıkların özellikleri,
• Konuşmada görülen fiziksel gerginlik ve eşlik eden davranışlar,
• Kekemeliğin başlangıcı ve zaman içerisindeki seyri,
• Çocuğun kekemeliğe yönelik farkındalığı ve tepkileri,
• İletişimden kaçınma olup olmadığı,
• Dil ve konuşma gelişiminin diğer yönleri,
• Ailenin gözlemleri ve ailede kekemelik öyküsü,
• Kekemeliğin günlük yaşama ve iletişime etkisi.

Terapi yalnızca “takılmadan konuşmayı” mı hedefler?

Kekemelik terapisinin hedefleri kişinin yaşına ve ihtiyaçlarına göre değişebilir. Çocuklarda aile katılımı önemli olabilir. Müdahale; iletişim ortamının düzenlenmesi, kekemeliğe yönelik tepkilerin ele alınması, iletişim güveninin desteklenmesi ve uygun olduğunda konuşma üzerinde çalışılan teknikleri içerebilir.

Dolayısıyla terapi başarısını yalnızca “kaç kez kekeledi?” sorusuyla değerlendirmek her zaman yeterli değildir.

Ordu'da çocuklarda kekemelik değerlendirmesi

Ordu / Altınordu'da çocuğunuzun kekemeliği konusunda değerlendirme ve aile danışmanlığı için DKT Burakhan Var ile iletişime geçebilirsiniz. Değerlendirmede kekemeliğin yalnızca görünen tekrarları değil, çocuğun iletişim davranışları, tepkileri ve günlük yaşam üzerindeki etkileri de ele alınır; ihtiyaçlara göre terapi süreci planlanır.

Sık Sorulan Sorular

Çocuğa “yavaş konuş” demek doğru mu?

Sürekli “yavaş konuş” uyarısı çocuğun konuşmasına fazladan dikkat yöneltmesine neden olabilir. Bunun yerine yetişkinlerin kendi konuşmalarında daha sakin bir tempo ve doğal duraklamalar kullanması tercih edilebilir.

Çocuğun cümlesini tamamlamak yardımcı olur mu?

Genellikle çocuğun cümlesini kendisinin tamamlamasına zaman vermek daha uygundur. Böylece iletişim sırasında acele etmesi gerektiği mesajı verilmemiş olur.

Kekemelik ailelerin yanlış davranması nedeniyle mi oluşur?

Kekemelik ebeveynlerin yanlış davranması sonucu ortaya çıkan bir durum olarak değerlendirilmez. Aile yaklaşımı kekemeliğin nedeni değildir; buna karşın destekleyici bir iletişim ortamı çocuğun konuşma deneyimi açısından önemlidir.

Kekemelik başladığında hemen değerlendirme alınabilir mi?

Evet. Aile endişeliyse değerlendirme için belirli bir süre beklemek zorunlu değildir. Değerlendirme, çocuğun bireysel özellikleri ve risk faktörleri doğrultusunda izlem veya müdahale gereksiniminin belirlenmesine yardımcı olur.

Bilgilendirme notu: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve bireysel değerlendirme veya terapi planının yerine geçmez. Kekemelikte yaklaşım çocuğun yaşı, belirtileri ve bireysel ihtiyaçlarına göre değişebilir.

İçerik hazırlanırken American Speech-Language-Hearing Association (ASHA) Fluency Disorders kaynaklarındaki değerlendirme, danışmanlık ve aile iletişimi ilkeleri temel alınmıştır.